وقتی کیف پول پیش از تأیید، عددی را جدا از مبلغ انتقال نمایش می دهد، آن پول را شما به شبکه می پردازید نه به سرویسی که با آن کار می کنید. این هزینه در ازای این است که یک بسته داده در فضای محدود یک بلک جای بگیرد و توسط ماینرها یا اعتبارسنجها تأیید و برای همیشه ذخیره شود.
چند سال عادت کرده بودیم انتقال یک استیبل کوین چند سنت تمام شود و همین باعث می شود اولین بار که کیف پول چند دلار کارمزد نشان می دهد تصور کنیم خطا رخ داده است. عدد درست است و فقط شرایط شبکه عوض شده است. درک اینکه این پول چطور ساخته می شود، چه زمانی بالا می رود و کدام اهرم ها واقعاً دست شماست، در طول یک سال می تواند بخش قابل توجهی از هزینه جابه جایی دارایی شما را کم کند.
در این راهنما ساختار کارمزد در اتریوم، بیت کوین، سولانا، ترون و لایه دوم ها جداگانه باز می شود، فرمول محاسبه با مثال عددی آمده و در پایان راهکارهایی هست که بدون قربانی کردن امنیت یا شانس تأیید شدن، هزینه را پایین می آورد. اعداد جدول ها تقریبی اند چون کارمزد لحظه ای تعیین می شود و هر عدد ثابتی به سرعت کهنه می شود.
کارمزد شبکه چیست و چرا باید پرداخت شود
هر بلاکچین ظرفیت تولید محدود دارد. در اتریوم هر بلک سقف مشخصی گاز دارد و در بیت کوین وزن هر بلک محدود است. وقتی درخواست های ارسال شده بیشتر از این ظرفیت باشد، کسی که قیمت بالاتری پیشنهاد می دهد جلو می زند. کارمزد در واقع مکانیزم قیمت گذاری همین کمیابی است و نه مالیات و نه سود یک شرکت.
کارکرد دوم جلوگیری از اسپم است. اگر ثبت تراکنش رایگان بود، پر کردن شبکه با داده بی ارزش برای ارسال کننده هزینه ای نداشت و شبکه عملاً غیرقابل استفاده می شد. وقتی هر درخواست قیمت داشته باشد، حمله اقتصادی می شود.
کارکرد سوم پرداخت به کسانی است که امنیت شبکه را تأمین می کنند. در بیت کوین بخشی از درآمد ماینرها از پاداش بلک و بخشی از کارمزد می آید. در اتریوم اعتبارسنجها از پاداش اولویت و صدور توکن درآمد دارند و گس پایه سوزانده می شود، یعنی آن بخش از هزینه شما به کسی پرداخت نمی شود بلکه از عرضه کل کم می شود. این نکته را بدانید چون توضیح می دهد چرا پایین آمدن گس پایه به معنی سود بیشتر شبکه نیست، بلکه به معنی کاهش عرضه توکن است.
یک اصل را از همان اول بپذیرید: کارمزد شبکه قابل استرداد نیست. وقتی تراکنش وارد بلک شد هزینه مصرف شده است، حتی اگر قرارداد هوشمند بعداً خطا بدهد و عملیات برگردد. تنها حالتی که چیزی پرداخت نمی کنید این است که تراکنش هرگز وارد بلک نشود.
سه نوع هزینه که اغلب با هم اشتباه گرفته می شوند
بیش بحث های گیج کننده درباره کارمزد از این می آید که سه هزینه متفاوت با یک اسم صدا زده می شوند. تفکیک شان مهم است چون راه حل هر کدام فرق دارد.
| نوع هزینه | دریافت کننده | نمونه |
|---|---|---|
| کارمزد شبکه | ماینر یا اعتبارسنج | انتقال تتر از کیف پول شخصی به آدرس دیگر |
| کارمزد صرافی | صرافی | برداشت از صرافی یا کارمزد معامله در بازار |
| کارمزد پروتکل یا سرویس | توسعه دهنده قرارداد، بریج، کیف پول | درصد سواپ در صرافی غیرمتمرکز، هزینه بریج، سرویس ارسال از طرف دیگر |
وقتی در نهایت فقط یک عدد می بینید، معمولاً ترکیبی از دو یا سه مورد بالاست. پس پیش از مقایسه دو سرویس، ببینید کدام بخش را دارند به شما می فروشند. کارمزد شبکه را با زمان بندی و انتخاب شبکه کم می کنید، کارمزد صرافی با روش برداشت و سطح حساب، و کارمزد پروتکل با مقایسه سرویس ها.
ساختار کارمزد در شبکه های اصلی
هر شبکه واحد سنجش خودش را دارد و این اصطلاحات ترجمه مستقیم ندارند. اگر واحدها را بشناسید پیام های کیف پول دیگر مبهم نیستند و می توانید خودتان عدد را کنترل کنید.
اتریوم و شبکه های سازگار با EVM
واحد سنجش گاز است و هر عملیات محاسباتی مقدار مشخصی گاز مصرف می کند. انتقال ساده اتر حدود ۲۱۰۰ گاز می برد و انتقال یک توکن استاندارد معمولاً بین ۵۰۰۰ تا ۶۵۰۰۰ گاز مصرف می کند. تراکنش هایی که داده زیادی همراه خود می برند، مثل مینت یا تعامل با قراردادهای پیچیده، به دلیل هزینه داده گران ترند.
قیمت هر واحد گاز با گیوی بیان می شود. هر اتر یک میلیارد گیوی و هر گیوی یک میلیارد وی است. وقتی می گویند قیمت گاز ۱۵ گیوی است یعنی به ازای هر واحد گاز ۱۵ میلیاردم اتر پرداخت می شود.
از زمان پیاده سازی EIP-1559 هر تراکنش دو جزء قیمت دارد. گس پایه که توسط پروتکل و بر اساس میزان پر شدن بلک ها تعیین می شود و سوزانده می شود، و پاداش اولویت که مستقیم به اعتبارسنج می رسد و میدان رقابت واقعی بین کاربران است. شما همچنین یک سقف کلی برای قیمت تعیین می کنید تا در جهش ناگهانی بیشتر از حد مورد قبولتان پرداخت نکنید.
گس لیمیت سقف گاز مصرفی است و این یکی از بدفهمیده ترین گزینه ها است. اگر لیمیت را بالاتر از مصرف واقعی بگیرید فقط مقدار مصرفی از حساب کسر می شود، پس بالا گرفتن آن به معنی پرداخت بیشتر نیست. اما اگر موجودی توکن بومی تان کمتر از لیمیت ضرب در سقف قیمت باشد تراکنش اصلاً ارسال نمی شود. نکته دیگر نونس است، یعنی شماره ترتیب تراکنش های شما. یک تراکنش با کارمزد کم که تأیید نشود، همه تراکنش های بعدی شما را پشت خودش در صف نگه می دارد.
بیت کوین
در بیت کوین چیزی به نام گاز وجود ندارد. نرخ کارمزد با ساتوشی به ازای هر بایت مجازی بیان می شود و هزینه نهایی برابر است با نرخ ضرب در حجم تراکنش. حجم تراکنش به تعداد ورودی ها و خروجی ها و نوع آدرس بستگی دارد و هر UTXO ای که مصرف می کنید وزن تراکنش را بالا می برد. برای همین دو کاربر با یک مبلغ یکسان می توانند هزینه های بسیار متفاوتی بپردازند، فقط به این دلیل که یکی موجودی اش در ده تکه خرد شده و دیگری در یک تکه است.
آدرس های جداگوا و تپ روت به دلیل وزن کمتر بخش امضا ارزان ترند. اگر تراکنش تأیید نشود لازم نیست تراکنش جدید بسازید؛ با همان ساختار و نرخ بالاتر یک نسخه جایگزین ارسال می کنید که به آن RBF می گویند و معمولاً ارزان تر از ساخت تراکنش موازی تمام می شود.
ارسال مبالغ خیلی خرد می تواند خروجی های کوچک بسازد که مصرف شان در آینده گران تر از خود مبلغ می شود. این یکی از دلایلی است که کاربران حرفه ای موجودی را در دوره های ارزان جمع می کنند.
سولانا
کارمزد پایه به ازای هر امضا مقدار ثابت و بسیار کوچکی است، اما در زمان شلوغی کاربران با پاداش اولویت بر اساس واحد محاسبات خودشان را جلو می اندازند. به همین دلیل در روزهای عرضه پر تقاضا ممکن است تراکنش های بدون پاداش بارها ناموفق شوند و هزینه موثر شما بالا برود، حتی اگر عدد کارمزد پایه کوچک بماند. در این شبکه شکست تراکنش به معنی عدم پرداخت نیست، به معنی تکرار و در نتیجه هزینه بیشتر است.
ترون
ترون به جای گاز از دو منبع پهنای باند و انرژی استفاده می کند. با استیک کردن توکن بومی می توانید این منابع را در اختیار بگیرید و تراکنش های استاندارد مثل انتقال تتر با سوزاندن مقدار بسیار ناچیزی انجام شود. اگر منبع کافی نداشته باشید مقداری توکن بومی سوزانده می شود و مقدارش به نوع تراکنش و شرایط شبکه بستگی دارد. پس برای انتقال های تکراری تتر، ترون می تواند ارزان ترین گزینه باشد، به شرطی که پیش تر انرژی گرفته باشید و مقصد هم این شبکه را پشتیبانی کند.
لایه دوم ها
لایه دوم ها اجرا را بیرون از لایه یک انجام می دهند و هزینه انتشار داده روی لایه یک را بین تعداد زیادی تراکنش تقسیم می کنند. به همین دلیل کارمزد معمولاً کسری از یک دلار است. دو نکته را فراموش نکنید: برداشت از برخی لایه دوم ها به لایه یک زمان بر است و هزینه جداگانه دارد، و در دوره های شلوغی لایه یک، هزینه انتشار داده بالا می رود و کارمزد لایه دوم هم گران تر می شود.
چرا کارمزد نوسان می کند و چه زمانی گران می شود
فضای هر بلک ثابت است و تقاضا نه. عرضه های پر تقاضا، روندهای اجباری حساب های اعتباری، برداشت های بزرگ پس از اخبار، ایردراپ ها و حتی فعالیت سنگین لایه دوم ها می توانند ميم پول را پر کنند. در اتریوم گس پایه به صورت الگوریتمی بر اساس میزان پر شدن بلک ها بالا و پایین می رود، پس حتی اگر پاداش اولویت را ثابت بگذارید هزینه کل تغییر می کند.
نتیجه عملی اش این است که عددی که دیشب دیدید امروز لزوماً درست نیست و هیچ مقاله ای نمی تواند قیمت لحظه ای را تضمین کند. کاری که می شود کرد این است که پیش از ارسال، نرخ لحظه ای را از ردیاب عمومی ميم پول یا از خود کیف پول بخوانید و بر اساس آن تصمیم بگیرید.
مقایسه کارمزد شبکه های پرکاربرد
| شبکه | واحد سنجش | بازه تقریبی تراکنش ساده | سرعت بلک | نکته کلیدی |
|---|---|---|---|---|
| اتریوم لایه یک | گیوی ضرب در گاز | از چند ده سنت تا چند دلار | حدود ۱۲ ثانیه | گس پایه سوزانده می شود، پاداش اولویت رقابتی است |
| بیت کوین | ساتوشی بر بایت مجازی | کمتر از ۱ دلار تا چند دلار | حدود ۱۰ دقیقه | هزینه به تعداد UTXO و نوع آدرس وابسته است |
| بی ان بی چین | گیوی | معمولاً کمتر از ۱۰ سنت | چند ثانیه | در زمان ایردراپ به سرعت شلوغ می شود |
| پالیگان | گیوی | معمولاً کمتر از ۱۰ سنت | چند ثانیه | برای ریزتراکنش و آزمایش مناسب است |
| سولانا | لامپورت به ازای امضا به علاوه پاداش | کسری از سنت، در شلوغی بیشتر | کمتر از یک ثانیه | در فشار بالا پاداش اولویت تعیین کننده است |
| ترون | انرژی و پهنای باند، سوزاندن توکن بومی | با انرژی استیک شده نزدیک صفر، بدون آن چند دلار | چند ثانیه | پیش از انتقال های تکراری انرژی بگیرید |
| آربیتروم و بیس | گاز لایه دوم به علاوه سهم داده لایه یک | معمولاً کمتر از چند سنت | زیر ثانیه تا چند ثانیه | برداشت به لایه یک کندتر و جداگانه هزینه دارد |
| لایتنینگ | کارمزد مسیر | بسیار ناچیز | تقریباً آنی | نیاز به کانال باز و ظرفیت کافی دارد |
فرمول محاسبه کارمزد و دو مثال عددی
در شبکه های EVM فرمول ساده است: گاز مصرفی ضرب در قیمت گاز. برای تبدیل به اتر، حاصل را بر یک میلیارد تقسیم کنید و برای رسیدن به پول واقعی، عدد به دست آمده را در قیمت لحظه ای اتر ضرب کنید.
در بیت کوین فرمول این است: نرخ ساتوشی بر بایت مجازی ضرب در حجم تراکنش. خروجی را به بیت کوین تبدیل می کنید و سپس در قیمت لحظه ای ضرب می کنید.
این اعداد فقط برای درک مقیاس اند. قیمت دارایی را همیشه از بازار لحظه ای بگیرید و فرض های خودتان را جای داده واقعی استفاده نکنید.
تنظیم گام به گام کارمزد در کیف پول
- نوع عمل را مشخص کنید. انتقال ساده با تعامل قرارداد هوشمند دو دنیا هستند و تخمین گاز شان متفاوت است.
- نرخ لحظه ای را از ردیاب ميم پول یا از بخش پیشنهادی کیف پول بخوانید و سه سطح آرام، عادی و فوری را مقایسه کنید.
- گس لیمیت را بر اساس تخمین بگذارید و برای قراردادهای ناشناخته ۲۰ تا ۳۰ درصد حاشیه اضافه کنید. حاشیه بیشتر یعنی پرداخت بیشتر نیست، یعنی احتمال خطای کمتر.
- پاداش اولویت را بر اساس فوریت انتخاب کنید. برای انتقالی که عجله ندارد پاداش پایین کافی است و برای برداشت فوری از صرافی بالاتر.
- سقف کل را ببینید و حساب کنید: لیمیت ضرب در سقف قیمت. مطمئن شوید موجودی توکن بومی از آن بیشتر است، وگرنه تراکنش ارسال نمی شود.
- اگر تراکنش گیر کرد، با همان نونس و کارمزد بالاتر آن را جایگزین کنید یا با کارمزد کافی و گاز حداقلی لغو اش کنید. تراکنش جدید نسازید چون صف تان را طولانی تر می کنید.
- همیشه مقدار توکن بومی برای چند تراکنش نگه دارید. نبود آن باعث می شود مجبور شوید در بدترین زمان و با عجله خرید کنید.
راهکارهای عملی کاهش کارمزد
| راهکار | کجا بیشتر جواب می دهد | نکته اجرایی |
|---|---|---|
| ارسال در ساعات کم تقاضا | همه شبکه ها | به نرخ لحظه ای نگاه کنید، وعده ساعت مشخص همیشه درست نیست |
| انتقال روی لایه دوم | اتریوم | اول مطمئن شوید مقصد آن شبکه را پشتیبانی می کند |
| انتخاب شبکه ارزان تر برای همان استیبل کوین | تتر و مشابه آن | هزینه تبدیل یا بریج را هم حساب کنید، گاهی آن را می بلعد |
| ادغام خروجی های کوچک | بیت کوین | خودش یک تراکنش است، فقط وقتی نرخ پایین است انجامش دهید |
| استفاده از RBF به جای تراکنش موازی | بیت کوین | همان تراکنش را با نرخ بالاتر جایگزین کنید |
| کم کردن تراکنش های مدیریت توکن | شبکه های EVM | اجازه های تکراری را بدون نیاز بازنشانی نکنید |
| گرفتن انرژی از طریق استیک | ترون | پیش از شروع انتقال های تکراری انجام دهید |
| ترکیب چند پرداخت در یک ارسال | بیت کوین و قراردادهای چندمقصودی | به جای ده تراکنش، یک تراکنش با چند خروجی |
یک اصل مهم: ارزان ترین مسیر همیشه بهترین نیست. اگر برای صرفه جویی چند سنت، دارایی را روی شبکه ای بفرستید که مقصد پشتیبانی اش نمی کند یا از بریج ناشناس استفاده کنید، ریسکی که می کنید چند صد برابر مبلغ صرفه جویی است.
ریسک ها و خطاهایی که هزینه را چند برابر می کنند
تراکنش با کارمزد خیلی کم از دست نمی رود اما معطل می ماند و چون نونس پشت آن قفل می شود، همه کارهای بعدی شما هم معطل می ماند. در این حالت یا صبر می کنید یا با کارمزد بالاتر جایگزین می کنید که در مجموع هزینه را بیشتر می کند.
کارمزد خیلی بالا هم اشتباه رایج است، مخصوصا وقتی کاربر در حالت دستی عدد را چند برابر می کند تا مطمئن شود تأیید می شود. پرداخت اضافه برگشت پذیر نیست. سقف قیمت دقیق را همین جلوی این خطا را می گیرد.
در سواپ های بزرگ با تلورانس قیمت باز، ممکن است تراکنش شما بین دو تراکنش دیگر جا بگیرد و قیمت بدتری بگیرید. این موضوع مستقیم به کارمزد مربوط نیست ولی با تنظیم معقول تلورانس و پاداش اولویت قابل کنترل است.
سرویس های با تبلیغ ارسال بدون کارمزد را با احتیاط ببینید. بخشی شان مشروع اند و هزینه را برای用户体验 راحت تر می کنند، ولی بخشی فقط راهی برای گرفتن دسترسی به کیف پول هستند. هرگز اجازه نامحدود روی توکن های اصلی به قراردادهای ناشناخته ندهید.
کارمزد در عملیات مختلف چطور رفتار می کند
انتقال ساده
ارزان ترین حالت ممکن در هر شبکه است و بیشترین صرفه جویی در آن از انتخاب زمان و شبکه می آید.
سواپ در صرافی غیرمتمرکز
بسیاری از توکن ها پیش از سواپ نیاز به اجازه دارند و این یعنی دو تراکنش و دو کارمزد. اگر برای هر خرید دوباره اجازه بگیرید هزینه تان دو برابر می شود. مدیریت درست اجازه ها بخشی از هزینه ماهانه است.
مینت
داده سنگین و رقابت زمانی باعث می شود مینت در لحظه عرضه گران ترین تراکنش یک کاربر عادی باشد. در این حالت پاداش اولویت تعیین کننده است و تخمین پایین معمولاً به شکست و تکرار و هزینه بیشتر ختم می شود.
استیک و برداشت از استیک
بریج
هزینه بریج معمولاً سه جزء دارد: کارمزد لایه مبدأ، کارمزد پروتکل بریج و کارمزد لایه مقصد. مقایسه فقط بر اساس عدد نهایی کافی نیست، چون زمان و ریسک هم بخشی از هزینه اند.
برداشت از صرافی
چک لیست قبل از زدن دکمه ارسال
- آیا شبکه مبدأ و مقصد یکی است و مقصد این شبکه را پشتیبانی می کند؟
- آیا توکن بومی برای کارمزد کافی دارم؟
- نرخ لحظه ای را دیده ام یا روی عدد پیش فرض اعتماد کرده ام؟
- گس لیمیت و سقف قیمت را بررسی کرده ام یا فقط تأیید کرده ام؟
- آیا این تراکنش عجله دارد و اگر یک روز صبر کنم چند دلار کم تر می دهم؟
- آیا آدرس مقصد را با یک انتقال آزمایشی کوچک تست کرده ام، مخصوصا برای مبالغ بزرگ؟
- آیا اجازه توکنی که می خواهم امضا کنم محدود و لازم است؟
پرسش های متداول
کارمزد شبکه به صرافی یا کیف پول پرداخت می شود؟
خیر. کارمزد شبکه به ماینرها یا اعتبارسنجها می رسد و در اتریوم بخشی از آن یعنی گس پایه کلا سوزانده می شود. آنچه کیف پول یا صرافی از شما می گیرند کارمزد سرویس شان است و جدا از این مبلغ اعلام می شود.
اگر تراکنش تأیید نشود کارمزد پس داده می شود؟
اگر تراکنش هرگز وارد بلک نشود و در نهایت از ميم پول خارج شود، هزینه ای پرداخت نکرده اید و مبلغ اصلی برمی گردد. اما به محض ورود به بلک، حتی با خطای قرارداد، کارمزد مصرف شده و برگشت ندارد. در عمل برای آزاد کردن صف معمولاً مجبور می شوید با کارمزد بالاتر تراکنش جایگزین بفرستید.
چرا برای انتقال تتر باید توکن بومی داشته باشم؟
چون کارمزد شبکه با توکن بومی همان شبکه پرداخت می شود نه با توکنی که منتقل می کنید. برای تتر روی اتریوم به اتر نیاز دارید، روی بی ان بی چین به بی ان بی و روی ترون به ترون. این یکی از دلایل رایج گیر کردن کاربران است.
آیا می شود کارمزد را با خود توکن انتقالی پرداخت کرد؟
در برخی شبکه ها و از طریق سرویس های خاص بله، با مکانیزم هایی که شخص ثالث هزینه را می پردازد و بعد از شما معادلش را بر می دارد. این سرویس ها راحت اند ولی کارمزد پنهان دارند و باید قبل از استفاده شرایط شان را خواند.
کارمزد پایین تر یعنی حتماً کندتر؟
در شبکه های رقابتی بله، شانس تأیید سریع تر پایین می آید. ریسک اصلی کندی نیست، ماندن طولانی در ميم پول و قفل شدن نونس است که می تواند کل فعالیت بعدی شما را مختل کند. برای تراکنش های بی عجله این ریسک قابل قبول است.
در لایه دوم هم کارمزد می دهیم؟
بله، اما معمولاً کسری از لایه یک. بخشی از آن مربوط به اجرای تراکنش در لایه دوم است و بخشی سهم شما از هزینه انتشار داده روی لایه یک. به همین دلیل در دوره های شلوغی لایه یک، کارمزد لایه دوم هم بالا می رود.
چرا کیف پول کارمزد را بالاتر از تخمین اولیه نشان می دهد؟
سه دلیل رایج دارد: گس پایه بین دو لحظه بالا رفته، قرارداد پیچیده تر از تخمین اولیه گاز مصرف کرده، یا تخمین گاز خطا داده و کیف پول برای اطمینان لیمیت را بالا برده است. دیدن سقف بالاتر به معنی پرداخت بیشتر نیست، چون فقط گاز مصرفی کسر می شود.
جمع بندی
کارمزد شبکه قیمت فضای محدود بلاکچین است و مثل هر بازار دیگری با تقاضا بالا و پایین می رود. چیزی که دست شماست انتخاب زمان، انتخاب شبکه و لایه مناسب، شناخت واحدهای هر شبکه و جلوگیری از تراکنش های تکراری و غیرضروری است. کسی که گس لیمیت، پاداش اولویت و نونس را می فهمد در عمل کنترل هزینه را از دست کیف پول بیرون می کشد و خودش تصمیم می گیرد.
در پایان یک ترتیب ساده را رعایت کنید: اول امنیت و درستی شبکه و آدرس، بعد سرعت مورد نیاز، و فقط در مرحله آخر هزینه. تراکنشی که چند سنت ارزان تر تمام شده ولی روی شبکه اشتباه رفته، گران ترین تراکنش عمر شماست. اعداد این راهنما را به عنوان چارچوب ببینید و برای هر ارسال، نرخ لحظه ای را خودتان بررسی کنید.