ایا سند ازدواج حذف شده

سند ازدواج به طور کامل حذف نشده است، بلکه در راستای توسعه دولت الکترونیک و افزایش امنیت، شکل ظاهری آن از دفترچه ای سنتی به سندی تک برگی، هوشمند و الکترونیکی تبدیل شده است. این تحول با هدف تسهیل فرایندها، کاهش امکان جعل و بهبود دسترسی به اطلاعات برای زوجین صورت گرفته است.

تحولات گسترده در سامانه های دولتی و حرکت به سمت الکترونیکی شدن خدمات، بسیاری از اسناد مهم و حیاتی را نیز در برگرفته است. سند ازدواج، که از دیرباز نمادی از پیوند زناشویی و دارای اعتبار حقوقی عمیق بوده، نیز از این قاعده مستثنی نیست. سوال رایج در میان عموم جامعه این است که آیا این سند مهم از بین رفته است؟ این ابهام ناشی از تغییراتی است که در سال های اخیر در نحوه ثبت و صدور سند ازدواج اعمال شده است. این مقاله به تفصیل به بررسی این تغییرات، چرایی آن ها و جزئیات مربوط به سند ازدواج الکترونیکی می پردازد و اطلاعات دقیق و مستندی را در اختیار زوجین جوان، افراد تازه ازدواج کرده و عموم مردم قرار می دهد تا از صحت و اعتبار این سند مهم اطمینان حاصل کنند و نگرانی های احتمالی را برطرف نماید. همچنین، نحوه دسترسی به این سند، چگونگی ثبت شروط ضمن عقد و مزایا و چالش های این رویکرد نوین به طور جامع تحلیل خواهد شد.

تحول سند ازدواج در ایران: از دفترچه تا سند هوشمند

سند ازدواج در ایران مسیری طولانی از تکامل را طی کرده است. در گذشته، سند ازدواج به صورت دفترچه ای ضخیم و کاغذی صادر می شد که حاوی تمامی اطلاعات مربوط به عقد، مشخصات زوجین، مهریه و شروط ضمن عقد بود. با این حال، این فرمت سنتی با مشکلات عدیده ای روبرو بود که نیاز به تحول را اجتناب ناپذیر می کرد.

یکی از مهم ترین دلایل این تحول، افزایش احتمال جعل اسناد کاغذی بود. جعل سند ازدواج می توانست منجر به بروز مشکلات حقوقی و اجتماعی فراوانی شود. همچنین، نگهداری و حفظ این دفترچه ها در طولانی مدت، با فرسودگی و آسیب پذیری همراه بود و بازیابی اطلاعات در صورت مفقود شدن یا از بین رفتن، دشوار و زمان بر محسوب می شد. علاوه بر این، حجم بالای کاغذبازی و فرآیندهای اداری طولانی برای ثبت و استعلام اطلاعات، نیاز به یک سیستم کارآمدتر را برجسته می ساخت.

جدول زمانی تحولات در سند ازدواج

فرآیند دیجیتالی شدن سند ازدواج یک شبه اتفاق نیفتاده است و طی چند مرحله و با ابلاغ بخشنامه های متعدد به مرحله اجرا درآمده است. درک این جدول زمانی برای فهم دقیق وضعیت کنونی بسیار مهم است:

1. مرداد ماه ۱۴۰۰: الزام دفاتر رسمی ازدواج به استفاده از دفاتر الکترونیک ثبت ازدواج
   در این مرحله، تمامی دفاتر رسمی ازدواج در سراسر کشور موظف شدند تا ثبت وقایع ازدواج و طلاق را از طریق سامانه های الکترونیکی انجام دهند و دفاتر سنتی و دست نویس مسدود شدند. این اقدام به معنای حذف دفترچه های فیزیکی سند ازدواج نبود، بلکه فرآیند ثبت را به سمت دیجیتالی شدن برد. به عبارت دیگر، اطلاعات ابتدا به صورت الکترونیکی ثبت می شدند، اما سند نهایی همچنان به صورت دفترچه ای صادر و به زوجین تحویل داده می شد.
2. ۲ آبان ماه ۱۴۰۲ (اکتبر ۲۰۲۳): حذف سند ازدواج دفترچه ای و جایگزینی آن با سند تک برگی الکترونیکی
   این تاریخ نقطه عطفی در تحول سند ازدواج محسوب می شود. بر اساس بخشنامه ابلاغی از سوی قوه قضاییه، از این پس سند ازدواج به جای فرمت دفترچه ای، در قالب یک سند تک برگی هوشمند و الکترونیکی صادر می شود. این سند تک برگی دارای یک کد شناسه یکتا است که امکان استعلام و دسترسی آنلاین به آن را از طریق سامانه ثبت من فراهم می آورد.

تفاوت اصلی میان سند دفترچه ای (قدیمی) و سند تک برگی الکترونیکی (جدید) در فرمت فیزیکی و نحوه دسترسی به اطلاعات است. در حالی که سند دفترچه ای یک مجموعه اوراق صحافی شده بود، سند جدید به صورت یک برگ A4 با طراحی یکپارچه و امنیتی بالا ارائه می شود. همچنین، قابلیت استعلام و مشاهده نسخه دیجیتال از طریق سامانه ثبت من یکی از مهم ترین ویژگی های سند جدید است که در سندهای دفترچه ای وجود نداشت.

ویژگی	سند ازدواج دفترچه ای (قدیم)	سند ازدواج تک برگی الکترونیکی (جدید)
فرمت فیزیکی	چندین صفحه، دفترچه ای	تک برگی (A4)
روش ثبت اولیه	دستی در دفاتر سنتی	الکترونیکی در دفاتر الکترونیک
تاریخ جایگزینی دفتر الکترونیک	قبل از مرداد ۱۴۰۰	از مرداد ۱۴۰۰ به بعد
تاریخ جایگزینی سند تک برگی	قبل از ۲ آبان ۱۴۰۲	از ۲ آبان ۱۴۰۲ به بعد
قابلیت استعلام آنلاین	محدود یا عدم وجود	بوسیله کد یکتا در سامانه ثبت من
امنیت و جلوگیری از جعل	پایین تر	بالاتر (کد یکتا، امضای الکترونیک، اثر انگشت دیجیتال)

سند ازدواج الکترونیکی چیست و چگونه کار می کند؟

سند ازدواج الکترونیکی، که به عنوان عقدنامه تک برگی نیز شناخته می شود، یک سند رسمی با اعتبار قانونی کامل است. این سند در قالب یک برگ فیزیکی (معمولاً در قطع A4) به زوجین تحویل داده می شود، اما اصل اطلاعات آن به صورت دیجیتال در سامانه جامع ثبت اسناد کشور ذخیره و نگهداری می شود. این رویکرد جدید، گامی مهم در جهت هوشمندسازی فرآیندهای ثبتی و ارتقای امنیت اسناد محسوب می شود.

ویژگی های کلیدی سند الکترونیکی

• تک برگی بودن: فرمت فیزیکی سند به یک برگ واحد با طراحی استاندارد تغییر یافته است که حمل و نگهداری آن را آسان تر می کند.
• کد شناسه یکتا: هر سند ازدواج الکترونیکی دارای یک کد شناسه یکتا است. این کد، هویت منحصر به فرد سند را تضمین می کند و امکان استعلام و دسترسی به نسخه دیجیتال آن را در سامانه ثبت من فراهم می آورد.
• امضای الکترونیکی: در فرآیند ثبت، نقش سردفتر و احراز هویت وی از طریق امضای الکترونیکی انجام می شود که به اعتبار و امنیت سند می افزاید.
• اثر انگشت دیجیتال: برای افزایش احراز هویت و جلوگیری از هرگونه سوءاستفاده، اثر انگشت زوجین و شهود (در صورت لزوم) به صورت دیجیتال اخذ و در سامانه ثبت می شود. این اثر انگشت به صورت آنلاین با پایگاه داده سازمان ثبت احوال تطبیق داده می شود تا اصالت هویت افراد تأیید گردد. در مواردی که امکان اخذ اثر انگشت سبابه دست راست فراهم نباشد، امکان اخذ اثر انگشت از سایر انگشتان و حتی در موارد خاص، اثر انگشت پا یا اطلاعات معتمد وجود دارد.

سامانه ثبت من و نقش آن

سامانه ثبت من، پلتفرمی است که توسط سازمان ثبت اسناد و املاک کشور راه اندازی شده و نقش محوری در دسترسی به اسناد الکترونیکی، از جمله سند ازدواج دارد. پس از ثبت ازدواج، زوجین می توانند با استفاده از کد ملی و شناسه یکتای سند خود، وارد این سامانه شوند و جزئیات کامل عقدنامه و اطلاعات مربوط به آن را مشاهده کنند.

این سامانه امکان دریافت فایل PDF سند را نیز فراهم می آورد که می تواند برای ارائه به مراجع مختلف یا نگهداری شخصی مورد استفاده قرار گیرد. قابلیت استعلام لحظه ای و دسترسی به اطلاعات سند در هر زمان و مکانی، یکی از مهم ترین مزایای این سامانه است که دیگر نگرانی های مربوط به مفقودی یا فرسودگی سند فیزیکی را به حداقل می رساند.

سند ازدواج الکترونیکی با کد شناسه یکتا و امکان استعلام آنلاین، نه تنها اعتبار قانونی سندهای دفترچه ای را داراست، بلکه با افزایش امنیت و سهولت دسترسی، گامی مهم در ارتقای خدمات ثبتی محسوب می شود.

اعتبار قانونی سند الکترونیکی

یکی از نگرانی های اصلی افراد درباره سند ازدواج الکترونیکی، میزان اعتبار قانونی آن است. باید تأکید شود که سند ازدواج الکترونیکی دارای همان اعتبار و قوت قانونی سندهای دفترچه ای قدیمی است. در حقیقت، با توجه به ویژگی های امنیتی و امکان احراز هویت و استعلام دقیق تر، می توان گفت که این سند از امنیت بالاتری نیز برخوردار است.

ماده ۲۰ قانون حمایت از خانواده بر لزوم ثبت نکاح دائم در دفاتر رسمی تأکید دارد و ماده ۴۹ همین قانون، برای عدم ثبت ازدواج مجازات تعیین کرده است. سند الکترونیکی دقیقاً بر همین اساس و با رعایت تمامی پروتکل های قانونی صادر می شود و بنابراین، از نظر شرعی و قانونی، جای هیچ گونه شک و تردیدی در اعتبار آن وجود ندارد.

مراحل ثبت ازدواج و دریافت سند الکترونیکی (گام به گام)

ثبت ازدواج و دریافت سند الکترونیکی فرآیندی است که با وجود دیجیتالی شدن، همچنان نیازمند رعایت مراحل مشخص و حضور فیزیکی زوجین در دفتر رسمی ازدواج (محضر) است. این حضور برای اطمینان از احراز هویت دقیق، تأیید رضایت طرفین و جلوگیری از هرگونه ازدواج صوری یا اجباری ضروری است.

مراجعه حضوری به دفترخانه و فرآیند ثبت

1. مراجعه زوجین به دفتر رسمی ازدواج: اولین قدم، حضور فیزیکی زوجین به همراه مدارک شناسایی (اصل شناسنامه و کارت ملی) در دفترخانه ازدواج معتبر است. دفاتر ازدواج به عنوان مرجع قانونی ثبت ازدواج، فرآیند را آغاز می کنند.
2. تنظیم سند ازدواج در سامانه الکترونیکی: سردفتر ازدواج، پس از بررسی مدارک و احراز هویت، اطلاعات مربوط به عقد، مشخصات زوجین، مهریه و شروط ضمن عقد را مستقیماً در سامانه الکترونیکی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور وارد می کند. این اطلاعات به صورت آنی در پایگاه داده مرکزی ثبت می شود.
3. اخذ شناسه یکتا برای سند: پس از ثبت موفقیت آمیز اطلاعات در سامانه، یک کد شناسه یکتا و منحصر به فرد برای سند ازدواج صادر می شود. این شناسه، حکم کد ملی برای سند ازدواج را دارد و برای تمامی فرآیندهای بعدی و استعلامات استفاده خواهد شد.
4. چاپ نسخه پشتیبان و امضای زوجین و شهود: سردفتر یک نسخه پشتیبان (پرینت) از سند تنظیم شده در سامانه تهیه می کند. این نسخه برای نگهداری در دفترخانه و همچنین برای اخذ امضای فیزیکی زوجین و شهود (و در صورت لزوم، معتمدین) مورد استفاده قرار می گیرد. امضاها در این نسخه پشتیبان، به عنوان تأیید محتوای الکترونیکی ثبت شده، دارای اهمیت حقوقی هستند.
5. اخذ اثر انگشت الکترونیکی: یکی از مهم ترین مراحل امنیتی در فرآیند جدید، اخذ اثر انگشت سبابه دست راست زوجین و شهود به صورت الکترونیکی است. این اثر انگشت از طریق دستگاه های مخصوص به سامانه ارسال شده و با اطلاعات ثبت احوال تطبیق داده می شود تا هویت افراد به طور کامل و بدون خطا احراز شود. در صورت عدم امکان اخذ اثر انگشت سبابه، با ذکر دلیل، می توان از سایر انگشتان یا حتی اثر انگشت پای شخص (در موارد خاص) استفاده کرد. اگر هیچ یک از این روش ها میسر نباشد، اطلاعات و اثر انگشت فرد معتمدی که شخص معرفی می کند، ثبت خواهد شد.
6. تحویل سند تک برگی به زوجین: پس از تکمیل تمامی مراحل و تأیید نهایی، سردفتر سند تک برگی فیزیکی را به همراه کد شناسه یکتا و راهنمای دسترسی به سامانه ثبت من به زوجین تحویل می دهد. این سند فیزیکی، در واقع گواهی بر ثبت الکترونیکی عقد است.

توضیح درباره ازدواج آنلاین در ایران

با وجود پیشرفت های چشمگیر در الکترونیکی شدن اسناد، این سوال مطرح می شود که آیا امکان عقد آنلاین یا از راه دور در ایران وجود دارد؟ پاسخ صریح به این سوال این است که در حال حاضر، ازدواج آنلاین در ایران به صورت کامل و بدون حضور فیزیکی زوجین، از نظر قانونی مجاز نیست. دلیل اصلی این محدودیت، ضرورت احراز هویت دقیق، تأیید رضایت بدون اجبار و بررسی شروط ضمن عقد به صورت حضوری است.

در موارد خاص، مانند حضور یکی از زوجین در خارج از کشور، امکان اعطای وکالت رسمی از طریق سامانه های کنسولی (مانند سامانه میخک) یا دفاتر کنسولی ایران در خارج از کشور فراهم است. در این حالت، وکیل به جای موکل در دفترخانه حاضر شده و فرآیند ثبت را انجام می دهد. اما حتی در این شرایط نیز، اصل حضور فیزیکی (چه شخصاً و چه از طریق وکیل) الزامی است و صرف خواندن صیغه عقد از راه دور بدون ثبت رسمی، فاقد اعتبار قانونی است.

شروط ضمن عقد در سند ازدواج الکترونیکی: آیا تغییری کرده اند؟

یکی از نگرانی های اصلی زوجین و به ویژه بانوان در مورد سند ازدواج جدید، وضعیت شروط ضمن عقد است. در شبکه های اجتماعی و میان مردم شایعاتی مبنی بر حذف یا محدودیت امکان درج شروط مطرح شده بود که لازم است به طور صریح به آن پاسخ داده شود.

امکان درج شروط ضمن عقد: بدون تغییر در ماهیت

باید به صراحت اعلام شود که امکان درج شروط ضمن عقد، چه شروط ۱۲ گانه استاندارد و چه شروط توافقی خارج از آن، در سند ازدواج الکترونیکی همچنان وجود دارد و ماهیت آن تغییری نکرده است. هدف از الکترونیکی شدن سند، افزایش امنیت و سهولت دسترسی بوده و نه محدود کردن حقوق طرفین یا تغییر در محتوای قانونی عقد.

۱. شروط ۱۲ گانه استاندارد

این شروط، که از سال ۱۳۶۲ توسط شورای عالی قضایی سابق به تصویب رسیده و در تمامی سندهای ازدواج سنتی نیز وجود داشتند، شرایطی را فراهم می کنند که در صورت تحقق آن ها، زوجه می تواند به دادگاه مراجعه کرده و تقاضای طلاق نماید. زوجین در هنگام عقد می توانند این شروط را تأیید یا رد کنند و با انگشت نگاری الکترونیکی خود، موافقت یا عدم موافقت خود را اعلام نمایند. برخی از این شروط شامل موارد زیر است:

• خودداری زوج از دادن نفقه یا عدم تمکن مالی.
• سوء رفتار یا سوء معاشرت زوج.
• ابتلا به بیماری های صعب العلاج.
• ترک زندگی خانوادگی.
• محکومیت قطعی زوج به حبس.

۲. شروط خارج از ۱۲ گانه (شروط توافقی)

زوجین می توانند علاوه بر شروط استاندارد، شروط دیگری را نیز بر اساس توافق خود، در سند ازدواج الکترونیکی درج کنند. این شروط باید در زمان عقد و قبل از امضا و انگشت نگاری نهایی، به اطلاع سردفتر رسیده و در متن سند ثبت شوند. برخی از مهم ترین شروط توافقی که معمولاً درخواست می شود، عبارتند از:

• حق تحصیل زوجه: این شرط به زوجه اجازه می دهد تا بدون نیاز به رضایت مجدد زوج، به تحصیل خود در هر سطحی ادامه دهد.
• حق اشتغال زوجه: با این شرط، زوجه می تواند شغل مورد نظر خود را انتخاب کرده و مشغول به کار شود.
• حق خروج از کشور زوجه: این شرط به زوجه اجازه می دهد تا بدون نیاز به اخذ اجازه مجدد از زوج برای هر سفر، از کشور خارج شود.
• وکالت بلاعزل در طلاق برای زوجه: این یکی از مهم ترین شروطی است که به زوجه حق می دهد در شرایط خاص (یا حتی به صورت مطلق) بتواند خود را مطلقه سازد.
• شروط مربوط به حضانت فرزندان: توافق بر سر حضانت فرزندان در صورت وقوع طلاق، می تواند در این بخش درج شود.
• شروط مالی: مانند توافق بر سر تقسیم اموال به نسبت خاص، یا تعیین تکلیف اموال پیش از ازدواج.

توضیح درباره مهریه در سند جدید

یکی از نکات مهمی که در بخشنامه جدید مربوط به سند ازدواج الکترونیکی مورد تأکید قرار گرفته، نحوه تعیین مهریه، به ویژه در مواردی است که مهریه مال غیرمنقول یا وعده مال آینده باشد. در گذشته مرسوم بود که مهریه را دو دانگ از منزلی که زوج در آینده خواهد خرید یا خواهد ساخت تعیین می کردند. اما با بخشنامه جدید، اگر زوج در زمان عقد، مالک آن مال (مثلاً خانه) نباشد و بخواهد چنین شرطی را بنویسد، سردفتر ازدواج مکلف است این مال را به ریال تقویم کرده و مابه ازای ریالی آن را به عنوان مهریه در سند ازدواج وارد کند. این اقدام با هدف شفافیت بیشتر و جلوگیری از ابهامات و مشکلات احتمالی در آینده صورت گرفته است.

بررسی امکان افزودن شروط پس از عقد

این سوال که آیا می توان شروط ضمن عقد را پس از ثبت ازدواج اضافه کرد، موضوعی است که در میان حقوقدانان اختلاف نظر وجود دارد و پیچیدگی های خاص خود را دارد. در حالی که به صورت کلی، تغییر در مفاد یک عقد لازم (مانند عقد ازدواج) پس از انعقاد، دشوار است، اما این امر به طور کامل منتفی نیست.

• دیدگاه اول (نیاز به عوض/بدون عوض): برخی حقوقدانان معتقدند که افزودن شروط مهم (مانند وکالت در طلاق) پس از عقد، باید با عوض یا معادل همراه باشد. به این معنا که اگر زوجی پس از عقد بخواهد وکالت بلاعزل در طلاق به زوجه بدهد، باید در قبال آن چیزی دریافت کند (مثلاً بخشی از مهریه از سوی زوجه بذل شود). دلیل این دیدگاه این است که در زمان عقد، توافقات بر اساس عوضین مشخص شده شکل گرفته و افزودن شرط بدون عوض، ممکن است به منزله ضرر یا غبن برای یکی از طرفین تلقی شود.
• دیدگاه دوم (عدم دخالت در اراده متعاقدین): گروه دیگری از حقوقدانان بر این باورند که اراده متعاقدین در هر زمانی که خلاف شرع و قانون نباشد، محترم است و لزومی ندارد که برای افزودن شرط، حتماً عوضی در نظر گرفته شود. آن ها معتقدند که افراد بالغ و عاقل، خیر و صلاح خود را بهتر می دانند و نیازی به دخالت در تصمیمات آن ها نیست.
• نتیجه گیری عملی: با توجه به اختلافات حقوقی موجود و برای جلوگیری از بروز مشکلات احتمالی در آینده، بهترین و امن ترین راهکار این است که تمامی شروط توافقی، در همان زمان عقد و قبل از ثبت نهایی سند، به سردفتر اعلام و در متن سند ازدواج الکترونیکی درج شود. در صورتی که زوجین به هر دلیلی تمایل به افزودن شرط پس از عقد را دارند، توصیه اکید می شود که حتماً با یک وکیل متخصص در امور خانواده مشورت کرده و اقدامات لازم را تحت نظر وی انجام دهند تا از صحت و اعتبار قانونی شرط جدید اطمینان حاصل شود. این امر می تواند از بروز دعاوی و اختلافات پیچیده در آینده جلوگیری کند.

مزایا و چالش های سند ازدواج الکترونیکی

تحول سند ازدواج به فرمت الکترونیکی، مانند هر نوآوری دیگری، دارای مزایا و چالش هایی است که بررسی آن ها به درک جامع تر این تغییر کمک می کند.

مزایای سند ازدواج الکترونیکی

این تغییرات با هدف بهبود کارایی و امنیت صورت گرفته و مزایای قابل توجهی دارد:

• افزایش امنیت: یکی از مهم ترین مزایا، کاهش چشمگیر امکان جعل اسناد است. با ثبت الکترونیکی، کد شناسه یکتا، امضای الکترونیکی سردفتر و اثر انگشت دیجیتال زوجین، احراز هویت بسیار دقیق تر و فرآیند جعل تقریباً ناممکن می شود. این امر به کاهش پرونده های قضایی مرتبط با جعل سند کمک ش می کند.
• سهولت استعلام و بازیابی: دسترسی آسان به سند از طریق سامانه ثبت من یک مزیت بزرگ است. در صورت مفقود شدن سند تک برگی فیزیکی، زوجین می توانند به راحتی نسخه دیجیتال آن را از سامانه دریافت یا پرینت کنند. همچنین، نهادهای مختلف می توانند اصالت سند را به سرعت و به صورت آنلاین استعلام کنند.
• کاهش بوروکراسی و کاغذبازی: حذف دفاتر سنتی و فرآیندهای دستی، به معنای کاهش حجم زیادی از کاغذبازی و مراحل اداری طولانی است. این امر به تسریع فرآیندها و افزایش رضایتمندی مراجعین منجر می شود.
• یکپارچگی اطلاعات: سیستم الکترونیکی ثبت ازدواج به سامانه های دیگر دولتی مانند ثبت احوال (برای به روزرسانی شناسنامه)، تأمین اجتماعی (برای بیمه همسر)، بانک مرکزی و قوه قضاییه متصل است. این یکپارچگی باعث می شود تا اطلاعات زوجین به صورت خودکار در این نهادها به روزرسانی شده و نیاز به مراجعه حضوری و ارائه اسناد متعدد از بین برود.
• تسهیلات بانکی: با اجرایی شدن طرح سند ازدواج الکترونیکی، برای دریافت تسهیلاتی مانند وام ازدواج، دیگر نیازی به ارائه فیزیکی سند به بانک ها نیست. بانک ها می توانند با استفاده از کد ملی و شناسه یکتای سند، اصالت و جزئیات آن را مستقیماً از سامانه ثبت من استعلام کرده و فرآیند اعطای وام را سرعت بخشند.

چالش های سند ازدواج الکترونیکی

با وجود مزایای فراوان، این تحول با چالش هایی نیز روبرو است که باید به آن ها توجه شود:

• زیرساخت اینترنتی: برای دسترسی به سامانه ثبت من و مشاهده سند الکترونیکی، نیاز به دسترسی پایدار و امن به اینترنت وجود دارد. در مناطقی که زیرساخت اینترنتی ضعیف است، این موضوع می تواند مشکل ساز باشد.
• امنیت اطلاعات و حریم خصوصی: هرچند سیستم های الکترونیکی امنیت بالایی دارند، اما نگرانی هایی در مورد حریم خصوصی و امنیت داده های الکترونیکی همیشه مطرح است. اطمینان از محافظت کامل از اطلاعات شخصی زوجین در برابر دسترسی های غیرمجاز و حملات سایبری از اهمیت بالایی برخوردار است.
• آشنایی و آموزش عمومی: بسیاری از افراد، به ویژه اقشار مسن تر، ممکن است با استفاده از سامانه های آنلاین و مفاهیم دیجیتال ناآشنا باشند. نیاز به آموزش و اطلاع رسانی گسترده تر برای کاربران و حتی سردفتران ازدواج، برای اطمینان از استفاده صحیح و فراگیر از این سیستم وجود دارد.
• ملاحظات فرهنگی و شرعی: در برخی جوامع، وجود یک سند فیزیکی و سنتی ازدواج، دارای ارزش معنوی و فرهنگی خاصی است. حذف کامل دفترچه ممکن است با برخی ملاحظات فرهنگی و حتی در مواردی، بحث های شرعی درباره فرمت سند، مواجه شود که نیاز به اطلاع رسانی و توجیه بیشتر دارد.

مدیر کل اسناد سازمان ثبت اسناد و املاک کشور در اظهار نظری در مورد مزایای سند ازدواج الکترونیکی، آن را گامی مهم در جهت شفافیت و مبارزه با جعل دانست و بیان کرد که با اجرایی شدن این طرح، نه تنها مشکلات مربوط به جعل اسناد به حداقل می رسد، بلکه امکان استعلام آنلاین و دسترسی سریع به اطلاعات، به افزایش کارایی و کاهش بار اداری در بسیاری از نهادها کمک می کند.

تحول سند ازدواج به فرمت الکترونیکی با کاهش جعل و سهولت دسترسی، گامی رو به جلو در دولت الکترونیک است، اما نیازمند توجه به زیرساخت ها و آگاهی بخشی عمومی است.

سند ازدواج قدیمی (دفترچه ای)؛ آیا هنوز معتبر است؟

یکی از سوالات کلیدی که برای بسیاری از زوجین که پیش از تاریخ ۲ آبان ۱۴۰۲ ازدواج کرده اند و سند ازدواج دفترچه ای دارند، مطرح می شود، این است که آیا سند آن ها همچنان معتبر است؟ پاسخ به این سوال بسیار روشن و صریح است: بله، سند ازدواج قدیمی (دفترچه ای) که پیش از ۲ آبان ۱۴۰۲ صادر شده اند، همچنان دارای اعتبار کامل قانونی هستند و هیچ گونه تغییری در اعتبار آن ها ایجاد نشده است.

تغییر فرمت سند ازدواج از دفترچه ای به تک برگی و الکترونیکی، یک تحول در فرآیند ثبت و صدور اسناد جدید است و به گذشته عطف نمی شود. به این معنا که این بخشنامه، عطف به ماسبق نمی کند و اعتبار اسناد گذشته را تحت تأثیر قرار نمی دهد. تمامی حقوق و تکالیف زوجین که بر اساس سندهای دفترچه ای قدیمی ثبت شده است، کماکان به قوت خود باقی است.

با این حال، ممکن است در آینده، برای تسهیل در امور اداری و استعلامات، راهکارهایی برای تبدیل یا ثبت الکترونیکی اطلاعات سندهای قدیمی نیز ارائه شود. اما در حال حاضر، زوجین دارای سند دفترچه ای نیازی به هیچ گونه اقدامی برای تبدیل سند خود ندارند و می توانند با همان سند به تمامی امور حقوقی و اداری خود بپردازند.

نحوه دسترسی به سند ازدواج الکترونیکی و استعلام آن

یکی از مهم ترین مزایای سند ازدواج الکترونیکی، سهولت دسترسی و امکان استعلام آنلاین آن است. زوجین می توانند با استفاده از کد ملی و شناسه یکتای سند خود، به اطلاعات کامل عقدنامه دسترسی پیدا کنند.

مراحل دسترسی به سند در سامانه ثبت من:

1. مراجعه به سامانه ثبت من: ابتدا باید به وب سایت رسمی سامانه ثبت من (sabt.ssaa.ir) مراجعه کنید.
2. ورود به حساب کاربری: با استفاده از کد ملی و رمز عبور (که معمولاً در زمان ثبت نام اولیه در سامانه یا از طریق دفاتر اسناد رسمی دریافت می شود)، وارد حساب کاربری خود شوید.
3. انتخاب بخش اسناد ازدواج: در پنل کاربری، بخشی مربوط به اسناد ازدواج یا وقایع حیاتی وجود دارد که با کلیک بر روی آن، می توانید به لیست اسناد ازدواج ثبت شده به نام خود دسترسی پیدا کنید.
4. مشاهده و دریافت سند: با وارد کردن کد شناسه یکتای سند (که در سند تک برگی فیزیکی درج شده است)، می توانید جزئیات کامل سند را مشاهده کرده و در صورت نیاز، فایل PDF آن را دانلود یا پرینت کنید.

کاربرد پرینت سند الکترونیکی

پرینت گرفته شده از سند ازدواج الکترونیکی که از سامانه ثبت من دریافت می شود، دارای اعتبار قانونی است، به شرطی که دارای کد شناسه یکتا و کد تصدیق اصالت باشد. نهادها و سازمان های مختلف می توانند با استفاده از این کدها، اصالت سند را به صورت آنلاین از سامانه ثبت اسناد استعلام کنند. این ویژگی باعث می شود که دیگر نیازی به ارائه کپی برابر اصل یا مراجعات متعدد برای تأیید اصالت سند نباشد و فرآیندها تسریع یابد.

نتیجه گیری

سند ازدواج حذف نشده است، بلکه در یک تحول مهم و بنیادی، از فرمت دفترچه ای کاغذی به سندی تک برگی، هوشمند و الکترونیکی تغییر شکل داده است. این تغییر که با الزام دفاتر الکترونیک ثبت ازدواج از مرداد ماه ۱۴۰۰ آغاز و با حذف سندهای دفترچه ای و صدور سند تک برگی از ۲ آبان ماه ۱۴۰۲ به اوج خود رسید، با هدف افزایش امنیت، کاهش جعل، تسهیل دسترسی و یکپارچه سازی اطلاعات صورت گرفته است. سند الکترونیکی جدید، با دارا بودن کد شناسه یکتا و قابلیت استعلام آنلاین از طریق سامانه ثبت من، از اعتبار قانونی کامل برخوردار بوده و حتی در بسیاری جهات، امن تر و کارآمدتر از نسخه قدیمی خود است. امکان درج شروط ضمن عقد، چه استاندارد و چه توافقی، در این سند حفظ شده و زوجین می توانند با اطمینان خاطر نسبت به ثبت حقوق خود اقدام کنند.

این گام مهم در مسیر توسعه دولت الکترونیک، نویدبخش آینده ای روشن تر در خدمات ثبتی کشور است که در آن، مشکلات ناشی از کاغذبازی، بوروکراسی و احتمال جعل به حداقل می رسد. به زوجین جوان و عموم مردم توصیه می شود برای کسب اطلاعات دقیق و موثق، همواره به سامانه های رسمی و مراجع ذی صلاح مراجعه کرده و از توجه به شایعات بی اساس پرهیز کنند. استفاده از این سیستم نوین، نه تنها فرآیندها را ساده تر می کند، بلکه به پایداری و امنیت بیشتر زندگی مشترک نیز کمک شایانی خواهد کرد.