طبق آخرین تغییرات قانونی در سال 1405، سقف ضمانت اجرای کیفری مهریه به 14 سکه تمام بهار آزادی کاهش یافته است. این بدان معناست که برای مازاد بر این مقدار، حکم جلب صادر نمی شود مگر اینکه توان مالی مرد به طور کامل اثبات گردد. با این حال، اصل حق مطالبه کل مهریه همچنان پابرجاست و زن می تواند از طریق اداره ثبت اسناد یا دادگاه خانواده اقدام کند. مسیر اداره ثبت به دلیل سرعت بالاتر در استعلام و توقیف اموال، معمولاً مسیر پیشنهادی و کم هزینه تر است.
قانون جدید مهریه در سال 1405 چه تغییری کرده است
یکی از مهم ترین و بحث برانگیزترین تغییرات در قوانین خانواده، اصلاح نحوه وصول مهریه است. بر اساس طرح های اصلاحی مصوب در مجلس، سقف ضمانت اجرای کیفری مهریه که پیش تر 110 سکه تمام بهار آزادی بود، به 14 سکه کاهش یافته است. این تغییر به این معنا نیست که مهریه زنان باطل شده یا مردان فقط موظف به پرداخت 14 سکه هستند. بلکه به این معناست که دولت و قوه قضاییه تنها تا سقف 14 سکه، ضمانت اجرای کیفری مانند صدور حکم جلب را اعمال می کنند.
برای مبالغ مازاد بر 14 سکه، زن همچنان حق مطالبه دارد، اما این مطالبه در زمره دعاوی حقوقی قرار می گیرد و وصول آن منوط به معرفی اموال از سوی زوجه یا اثبات توانایی مالی مرد است. این اصلاح با هدف کاهش جمعیت کیفری زندان ها و جلوگیری از حبس افراد به دلیل بدهی های سنگین مالی انجام شده است. در واقع، قانون گذار تلاش کرده است تا تعادلی میان حفظ حقوق مالی زنان و جلوگیری از سوء استفاده از اهرم فشار زندان ایجاد کند.
نکته بسیار حائز اهمیت این است که این قانون عطف به ماسبق نمی شود، اما رویه قضایی فعلی به شدت به سمت محدود کردن بازداشت به دلیل مهریه حرکت کرده است. بنابراین، استراتژی مطالبه مهریه باید از تمرکز بر تهدید به حبس، به سمت شناسایی و توقیف هوشمندانه اموال تغییر کند.
تفاوت مطالبه مهریه از طریق اداره ثبت و دادگاه
برای به اجرا گذاشتن مهریه، دو مسیر اصلی وجود دارد. انتخاب هر کدام بستگی به شرایط پرونده، نوع مهریه و سرعت مورد نظر زوجه دارد. درک تفاوت های این دو مسیر به شما کمک می کند تا بهترین تصمیم را بگیرید.
| ویژگی | اداره اجرای ثبت | دادگاه خانواده |
|---|---|---|
| سرعت عمل | بسیار بالا (صدور فوری اجراییه و استعلام اموال) | پایین تر (نیاز به تشکیل جلسات رسیدگی و صدور دادنامه) |
| هزینه اولیه | کمتر (نیم عشر دولتی پس از وصول مطالبه می شود) | بیشتر (هزینه دادرسی بر اساس مبلغ مهریه در ابتدا پرداخت می شود) |
| امکان توقیف اموال | امکان استعلام و توقیف همزمان حساب ها و اموال وجود دارد | نیاز به درخواست تامین خواسته و طی مراحل دادرسی دارد |
| نوع مهریه قابل پیگیری | فقط مهریه مندرج در سند رسمی ازدواج | همه انواع مهریه (رسمی، عادی، وجه رایج، ملک) |
مراحل گام به گام مطالبه مهریه از طریق اداره ثبت
مسیر اداره ثبت به دلیل سرعت و کارایی بالاتر، معمولاً اولین پیشنهاد حقوقی به زنان است. مراحل این فرایند به شرح زیر است:
- مراجعه به دفترخانه ازدواج: زوجه یا وکیل قانونی او باید با در دست داشتن مدارک شناسایی و اصل سند ازدواج به همان دفترخانه ای که عقد در آن ثبت شده است مراجعه کند.
- درخواست صدور اجراییه: در دفترخانه، فرم درخواست صدور اجراییه تکمیل می شود. سردفتر پس از بررسی مدارک، اجراییه را صادر و به امضای زوجه می رساند.
- ارسال پرونده به اداره اجرای ثبت: دفترخانه پرونده را به اداره ثبت اسناد و املاک محل ارسال می کند. در این مرحله پرونده کلاسه بندی شده و به جریان می افتد.
- ابلاغ به زوج: اداره ثبت به مرد ابلاغ می کند که ظرف مهلت مشخص (معمولاً 10 روز) نسبت به پرداخت مهریه یا معرفی اموال اقدام کند.
- استعلام و توقیف اموال: در صورت عدم اقدام مرد، زوجه می تواند درخواست استعلام سه گانه (بانک مرکزی، اداره ثبت اسناد برای املاک، و راهور برای خودرو) را بدهد. به محض شناسایی اموال، دستور توقیف صادر می شود.
- ممنوع الخروجی: همزمان با تشکیل پرونده، زوجه می تواند درخواست ممنوع الخروجی مرد را نیز ثبت کند تا از خروج او از کشور جلوگیری شود.
- مزایده و وصول طلب: در صورتی که اموال توقیف شده نقد نباشند (مانند خودرو یا ملک)، اداره ثبت فرایند ارزیابی و مزایده عمومی را طی کرده و طلب زوجه را از محل فروش آن پرداخت می کند.
مدارک لازم برای اقدام جهت مطالبه مهریه
برای شروع فرایند چه از طریق اداره ثبت و چه دادگاه، تهیه مدارک زیر الزامی است:
- اصل و کپی سند ازدواج (عقدنامه)
- اصل و کپی کارت ملی و شناسنامه زوجه
- وکالت نامه رسمی (در صورتی که وکیل اقدام کند)
- اطلاعات شناسایی مرد (شماره ملی، تاریخ تولد و آدرس در صورت وجود)
- مدارک مربوط به اموال مرد (در صورتی که زوجه از اموالی مانند پلاک ثبتی یا شماره حساب اطلاع دارد)
قانون فرار از دین در مهریه و مجازات آن
یکی از دغدغه های اصلی در پرونده های مهریه، انتقال اموال توسط مرد به نام دیگران است. طبق قوانین جاری، هرگونه نقل و انتقال اموال پس از تاریخ مطالبه مهریه (تاریخ ثبت درخواست در دفترخانه یا دادگاه) که به قصد فرار از ادای دین باشد، جرم محسوب می شود.
اگر ثابت شود که مرد اموال خود را پس از ابلاغ اجراییه یا ثبت دادخواست به صورت صوری یا با قیمت نازل به دیگری منتقل کرده است، این معامله باطل یا غیرنافذ است. علاوه بر این، مرد به مجازات حبس تعزیری یا جزای نقدی محکوم خواهد شد و زوجه می تواند دستور بازگرداندن مال را از مراجع قضایی درخواست کند. بنابراین، سرعت عمل در ثبت درخواست و توقیف اموال، کلید اصلی موفقیت در این پرونده ها است.
شرایط اعسار و تقسیط مهریه در رویه جدید
در صورتی که مرد توانایی پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد، می تواند دادخواست اعسار و تقسیط بدهد. دادگاه با بررسی وضعیت مالی، شهود و استعلام ها، تصمیم گیری می کند.
در رویه قضایی سال های اخیر، دادگاه ها معمولاً مقداری را به عنوان پیش پرداخت تعیین می کنند و مابقی را به اقساط ماهانه تقسیم می نمایند. میزان این اقساط با توجه به نرخ تورم، قیمت روز سکه و درآمد مرد متغیر است. توجه داشته باشید که پذیرش اعسار، اصل بدهی را از بین نمی برد و مرد موظف به پرداخت اقساط در مواعد مقرر است. در صورت تاخیر در پرداخت اقساط، زوجه می تواند درخواست صدور حکم جلب را بدهد.
نکات طلایی برای زنان در فرایند مطالبه مهریه
- قبل از هرگونه اطلاع رسانی به همسر، نسبت به توقیف اموال اقدام کنید تا فرصت انتقال آن ها سلب شود.
- از درخواست استعلام کامل از تمامی بانک ها و موسسات اعتباری غافل نشوید.
- در صورتی که مرد شغل رسمی دارد، می توانید درخواست توقیف بخشی از حقوق ماهیانه او را بدهید.
- مهریه عندالمطالبه در هر زمان قابل درخواست است، اما مهریه عندالاستطاعه نیازمند اثبات توانایی مالی مرد توسط زوجه است.
سوالات متداول درباره قانون جدید مهریه
آیا مهریه های بالاتر از 14 سکه باطل شده است؟
خیر، اصل مهریه و حق مطالبه آن به طور کامل پابرجاست. تنها تغییر این است که برای مازاد بر 14 سکه، ضمانت اجرای کیفری (زندان) اعمال نمی شود و وصول آن نیازمند معرفی اموال از سوی زن است.
آیا می توان همزمان از اداره ثبت و دادگاه اقدام کرد؟
بله، طبق رویه قضایی، مطالبه بخشی از مهریه از طریق دادگاه و بخش دیگری از طریق اداره ثبت ممنوع نیست، اما معمولاً پیگیری از یک مسیر به دلیل جلوگیری از تضاد آرا و اطاله دادرسی، منطقی تر است.
اگر مرد هیچ مالی نداشته باشد چه می شود؟
در صورتی که استعلام ها نشان دهد مرد هیچ گونه مال منقول یا غیرمنقولی ندارد، دادگاه یا اداره ثبت نمی تواند حکمی صادر کند. در این شرایط، بدهی به قوت خود باقی است و هر زمان مالی از مرد شناسایی شود، زوجه می تواند درخواست توقیف آن را بدهد.
جمع بندی
آگاهی از آخرین تغییرات قانون مهریه در سال 1405 برای هر دو طرف ازدواج ضروری است. کاهش سقف کیفری به 14 سکه به معنای از بین رفتن حقوق مالی زنان نیست، بلکه تغییری در روش وصول مطالبات است. بهترین راهکار برای زنان، اقدام سریع از طریق اداره اجرای ثبت، درخواست استعلام های سه گانه و توقیف فوری اموال پیش از هرگونه نقل و انتقال احتمالی است. در صورت پیچیدگی پرونده یا وجود اموال در خارج از کشور، مشورت با یک وکیل متخصص خانواده می تواند مسیر رسیدن به حق را هموارتر کند.